Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội ở công an phường/xã hay chưa?

Mua nhà ở xã hội (NOXH) là giấc mơ của hàng triệu người thu nhập thấp. Tuy nhiên, hành trình hiện thực hóa giấc mơ này đang vấp phải một "hòn đá tảng" về mặt thủ tục hành chính. Một trong những câu hỏi lớn nhất hiện nay là: "Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội ở công an phường/xã hay chưa?". Bài viết dưới đây của muadat.edu.vn sẽ phân tích thực trạng, vướng mắc pháp lý và câu trả lời thực tế từ các hội nghị đối thoại mới nhất.

Nỗi lo giấy tờ của lao động tự do

Trong khi các dự án nhà ở xã hội đang dần được mở bán nhiều hơn, niềm vui của người dân lại đi kèm với nỗi lo về thủ tục hồ sơ. Thực tế cho thấy, rất nhiều lao động tự do (xe ôm công nghệ, buôn bán nhỏ lẻ, thợ tự do...) đang mắc kẹt ngay tại cửa ải đầu tiên: Xác minh điều kiện thu nhập.

Tại hội nghị đối thoại với chủ đề “Từ thủ tục liên thông đến an cư” vừa diễn ra, vấn đề này đã trở thành tâm điểm nóng, phản ánh sự bất cập giữa quy định trên giấy và thực tiễn triển khai tại địa phương.

Thực trạng “kêu cứu” tại hội nghị đối thoại

Không còn là những lời phàn nàn nhỏ lẻ, tại hội nghị, nhiều người dân đã trực tiếp phản ánh tình trạng hồ sơ bị ách tắc.

• Vướng mắc phổ biến: Người lao động tự do ra công an phường/xã để xin xác nhận mình thuộc diện "thu nhập thấp" hoặc không đóng thuế thu nhập cá nhân thường xuyên, nhưng bị từ chối hoặc cán bộ không dám xác nhận.
• Hậu quả: Thiếu tờ giấy này, bộ hồ sơ mua NOXH bị coi là không hợp lệ, người dân đứng trước nguy cơ mất lượt mua nhà dù hoàn cảnh thực tế hoàn toàn đủ điều kiện.

Đây không phải là trường hợp cá biệt mà là "nút thắt" phổ biến đang ngăn cản dòng người thu nhập thấp tiếp cận chính sách an sinh.

Quy định pháp lý về xác nhận thu nhập: Luật nói gì?

Để trả lời câu hỏi liệu công an có trách nhiệm xác nhận hay không, chúng ta cần nhìn vào cơ sở pháp lý mới nhất.

Quy định tại Nghị định 261/2025/NĐ-CP

Theo Nghị định 261/2025/NĐ-CP, trách nhiệm của chính quyền địa phương được quy định khá rõ:

• Công an cấp xã có trách nhiệm xác nhận về cư trú và thực trạng thu nhập đối với nhóm đối tượng là lao động tự do, người không có hợp đồng lao động.
• Thời hạn giải quyết: Không quá 07 ngày kể từ khi tiếp nhận hồ sơ hợp lệ của công dân.

Quy định là vậy, nhưng việc thực thi lại là một câu chuyện khác.

Tiếng nói từ cơ quan thực thi (Công an TP Hà Nội)

Tại hội nghị, Thượng tá Lê Thế Tùng – Phó Trưởng Công an TP Hà Nội đã thẳng thắn chia sẻ những khó khăn từ phía cơ quan công an:

• Thiếu dữ liệu: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện nay chủ yếu quản lý thông tin cư trú, hộ tịch, chưa tích hợp đầy đủ thông tin về nghề nghiệp và mức thu nhập của lao động tự do.
• Khó xác minh: Công an phường không có công cụ hay cơ sở pháp lý vững chắc để xác định một người bán hàng online hay chạy xe ôm có thu nhập bao nhiêu một tháng. Do thiếu căn cứ đối chiếu, cán bộ thường e ngại, không dám ký xác nhận vì sợ sai sót hoặc chịu trách nhiệm pháp lý sau này.

Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội ở công an phường/xã hay chưa?

Thực tế: Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận hay chưa?

Quay lại với câu hỏi trọng tâm: Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội ở công an phường/xã hay chưa?

Câu trả lời thực tế là: CHƯA PHỔ BIẾN và RẤT KHÓ KHĂN.

• Phần lớn người lao động tự do khi đến công an phường đều phải quay về hoặc được hướng dẫn sang cơ quan thuế, nhưng cơ quan thuế cũng khó xác nhận cho đối tượng không có mã số thuế hoặc thu nhập bấp bênh.
• Có một số rất ít trường hợp xin được, thường là nhờ sự linh động của cán bộ địa phương dựa trên sự am hiểu thực tế địa bàn, nhưng cách làm này chưa thống nhất và mang tính rủi ro cho cán bộ.

Kết luận lại, việc "xin được dấu" xác nhận thu nhập hiện nay vẫn là một nhiệm vụ "bất khả thi" đối với đại đa số lao động tự do tại nhiều địa phương.

Hệ lụy: Khi chính sách chưa chạm tới người cần

Việc ách tắc giấy xác nhận thu nhập gây ra những hệ lụy đáng tiếc:

1. Loại bỏ người cần hỗ trợ: Lao động tự do thường là nhóm yếu thế, thu nhập thấp thực sự, nhưng lại bị loại khỏi cuộc chơi vì thủ tục hành chính.
2. Cả gia đình bị ảnh hưởng: Một trường hợp rất phổ biến là gia đình có vợ là viên chức (dễ chứng minh thu nhập) nhưng chồng là lao động tự do (không xin được xác nhận). Chỉ vì thiếu 01 giấy tờ của người chồng, cả hộ gia đình không thể hoàn thiện hồ sơ mua nhà.

Giải pháp và kiến nghị gỡ khó

Trước thực trạng trên, các chuyên gia và đại diện người dân đã đưa ra 5 nhóm giải pháp cấp bách:

 Làm sạch và tích hợp dữ liệu

Cần nhanh chóng tích hợp trường thông tin về nghề nghiệp, thu nhập vào hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư (Đề án 06), tạo cơ sở pháp lý để công an cấp xã tra cứu và xác nhận.

Chuyển từ "Tiền kiểm" sang "Hậu kiểm"

Thay vì bắt buộc phải có giấy xác nhận ngay từ đầu, nên cho phép người dân nộp hồ sơ trước. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra, xác minh sau. Nếu phát hiện gian dối sẽ thu hồi nhà.

Cho phép người dân tự cam kết

Cơ chế thoáng hơn là cho phép người lao động tự do lập Bản cam kết về thu nhập và chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật nếu kê khai sai. Điều này giảm áp lực cho cơ quan công an.

Xác minh qua tổ dân phố, đoàn thể

Phát huy vai trò của Tổ trưởng tổ dân phố, Mặt trận Tổ quốc - những người sát sườn nhất với cuộc sống người dân để ghi nhận thực tế công việc và mức sống.

Sử dụng dữ liệu gián tiếp

Có thể xác định mức thu nhập thông qua:

• Mức đóng Bảo hiểm y tế hộ gia đình.
• Hóa đơn tiền điện, nước hàng tháng.
• Dữ liệu tín dụng, tiêu dùng.

Mời bạn xem thêm:

• Quy trình xét duyệt hồ sơ nhà ở xã hội
• Quy trình đăng ký mua nhà ở xã hội từ A–Z
• Nhà ở xã hội cho người lao động tự do

Tóm lại, đối với câu hỏi "Người lao động tự do đã xin được giấy xác nhận thu nhập để mua nhà ở xã hội ở công an phường/xã hay chưa?", câu trả lời hiện tại vẫn thiên về hướng tiêu cực. Dù Nghị định 261/2025/NĐ-CP đã quy định trách nhiệm, nhưng do thiếu dữ liệu nền tảng, việc thực thi vẫn còn nhiều rào cản. Hy vọng trong thời gian tới, các kiến nghị về việc cho phép "tự cam kết" hoặc cơ chế "hậu kiểm" sẽ được thông qua, giúp cánh cửa an cư thực sự mở ra với những người lao động tự do.